Afganistan Seçimleri: Kazanma İhtimali Olan Adayların Profilleri

Resmi rakamlara göre 41 adayın yarışacağı Afganistan seçimlerinde yapılan anketlere göre[ii] en şanslı dört adayın profilleri aşağıda verilmiştir. Bu anketlere göre mevcut devlet başkanı Hamid Karzaî yüzde 44, Dışişleri eski Bakanı Abdullah Abdullah yüzde 26, diğer iki aday Maliye eski Bakanı Eşref Gani Ahmadzai ile Ramazan Başardost ise yüzde 10 civarında bir potansiyele sahip gözükmektedir.

Hamid Karzai:
Sitemize üye olmayanlar resimleri göremez.
Lütfen kayıt olun ya da giriş yapın

Geçiş dönemi hükümetinin de başkanlığını yapan Hamid Karzai, Peştun kökenli bir aileye mensuptur. Eğitimini Hindistan’da tamamlayan Karzai, büyük bir Peştun aşireti olan Popalzai’lara mensuptur. Tarihin cilvelerinden birisi olsa gerektir ki; Hamid Karzaî 1994’de Taliban’ı kuran isimler arasında yer almıştır. Geçen yıllarda Taliban’la Karzaî’nin arası açılmış ve Taliban’ın hedefi haline gelmiştir. Karzai böyle bir ayrışmada, Taliban’ın kuruluş amaçlarına[iii] ters düştüğü ve Pakistan tarafından Taliban’ın manipüle edildiği fikrinden hareket etmiştir.[iv] O ayrışma, süreç içerisinde Karzai’yi ve kabilesini hedef haline getirirken, 1999 yılında Karzai’nin babası Taliban tarafından uğradığı suikast neticesinde hayatını kaybederken, Popalzailerin başına Hamid Karzaî geçmiştir.

O günlerde Taliban’a karşı eylemlerini Pakistan’ın Belucistan bölgesindeki üssünde örgütleyen Karzai güney bölgesinde Peştunları Taliban karşısında örgütlemeye çalışmıştır. Mücadelesinin başarısızlığa uğradığı ve ölümle burun buruna geldiği bir anda ABD’nin özel bir operasyonu ile kurtarılmıştır. O süreçten sonra Bonn görüşmeleri ve sonrasında Batı dünyasının nazarında, güçlü aşireti ve kabiliyeti ile eski Afganistan Kralı Zahir Şah’dan sonra Peştun halkı için bir lider olarak görülmüştür. Karzai geçiş hükümeti döneminde Koalisyon kuvvetleri ile Kuzey İttifakı arasındaki güç birliğinde Afganistan’ı bir arada tutabilecek bir isim olarak düşünülmüştür. Ülke nüfusunun neredeyse yarısını oluşturan Peştunların temsili noktasında, Koalisyon güçleri Karzaî’yi tercih etmişlerdir.

Yapılan son anketlerde önde gittiği görülen Karzai’nin kardeşleriyle ve kardeşlerinin bulaştığı yolsuzluk iddialarıyla başı derde girmiştir. Karzaî’nin kardeşi Kandahar Valisi Ahmed Wali Karzai’nin uyuşturucu şebekesiyle bağlantılı olduğu iddiaları bu bakımdan onu Batı dünyası karşısında zor duruma düşürdüğü bilinmektedir. Diğer taraftan bu yolsuzluk iddiaları kadar, iktidar sürecinde Peştunları hayal kırıklığına düşüren tavrı da Karzai’yi doğrudan etkilemiştir. Daha evvelde belirtildiği üzere, merkezi hükümet yapısı ağırlıkla Kuzey İttifakı ve Taciklerden kurulurken, kimi iddialara göre bir azınlık yapısı ortaya çıkmıştır. Bu da hiç kuşkusuz Peştunlar’ın verdiği desteği azaltmış ve onları sarsmıştır.

Karzai’nin seçim stratejisi aslında pragmatik ilkelere dayanan bir haldedir. Bugün Afganistan’ın çok etnikli yapısının belirlediği ve güç verdiği yerel liderleri kanadı altında tekrar toplayan Karzai Peştun halkına yönelik de Taliban üzerinden mesajlar vermeye devam etmektedir. Karzai’nin cephesinde bugünlerde seçimlerden sonra Taliban’la görüşmeler yapılacağı fikri sık sık zikredilir olmuş, bir proje haline de dönüşmek üzeredir.

Karzai’nin seçimler sonrasında Afganistan’da yeni bir dönem başlatamayacağı açıktır. ABD desteğini her şeye rağmen arkasında bulan Karzai’nin bir denge gözetici, tarafları tatminden öteye gitmeyen siyaseti açıkça sürecektir. Ancak kimi izlenimlere göre Karzai’nin İngiltere ve ABD’ye karşı oluşan güvensizliği bu bakımdan bir değişim umudu yaratabilme ihtimalini de barındırmaktadır.[v]

Abdullah Abdullah:
Sitemize üye olmayanlar resimleri göremez.
Lütfen kayıt olun ya da giriş yapın

Afganistan başkanlık seçimlerinde en güçlü adaylardan birisi olarak görülen Abdullah Abdullah, Afganistan’ın yakın tarihinde önemli bir politik figürdür. 1960’da Kabil’de doğan Abdullah, Kandahar eyaletinde üst düzey görevlerde bulunan ve son Afganistan Kralı Zahir Şah tarafından Senatör olarak atanan Peştun kökenli Gulam Muhayuddine Khan’ın oğludur. Bununla beraber annesi Tacik kökenli olan Abdullah Abdullah, Afganistan’ın etnik ayrımlara dayanan politik ikliminde çok yönlü bir aday profili çizmektedir.

Eğitimini Kabil Üniversitesinde Tıp fakültesinde tamamlayan Dr. Abdullah, 1985 yılına kadar ülkesinde Noor Hastanesi’nde çalışmıştır. Sovyet baskısının arttığı bir ortamda Pakistan’a geçen Abdullah, bu ülkede Peşaver’de Afgan mülteciler için kurulmuş bir hastane de hizmet vermiştir. 1980’lerde Kuzey İttifakının ve Afganistan’daki Taciklerin efsanevi ismi olan Şah Ahmed Mesud’un en yakın çalışma arkadaşlarından birisi olmuştur.[vi]

Afganistan’da komünist rejimin 1992’de düşmesinin ardından kurulan Mücahid Hükümeti’nde çeşitli görevlerde yer alan Dr. Abdullah, daha sonra, Taliban’ın bu hükümeti düşürmesiyle birlikte, Kuzey İttifakı’nın dış dünyadaki yüzü haline gelmiştir. Akıcı bir şekilde İngilizce ve Fransızca konuşan[vii] Abdullah, bu yönüyle hem dış dünya ile ilişkileri yürütmüş, hem de dış dünyada iyi tanınan yüzlerden birisi olmuştur.

Ahmed Şah Mesud liderliğindeki Kuzey İttifakı’nın geri çekilişi sürecinde dış dünyayla ilişki kurma vazifesini yerine getiren Abdullah, Mesud’un uğradığı suikast sonrasında gücünü daha da artırmıştır. Mesud’un ölümü ile Tacik grubunun içinde yeni siyasî dengeler oluşmuş, güç Yunus Kanuni, Muhammed Fahim ve Dr. Abdullah arasında bölüşülmüştür.[viii]

11 Eylül Saldırıları sonrasında Afganistan’a yönelik askeri operasyon ülkedeki Taliban iktidarını alaşağı ederken, yeni dönemde kurulan geçiş hükümeti, Kuzey İttifakı’nın bu önemli ismine de yer vermiş, Dr Abdullah, Dışişleri Bakanı olarak kabinede yer almıştır. 2004’de kurulan ilk Afgan İslam Cumhuriyeti hükümetinde ise bu görevini sürdüren Abdullah, 2006 yılında görevinden alınmıştır.

Afganistan Başkanlık seçimleri kampanyasında en etkili çalışmalardan birisini sürdüren Dr. Abdullah söylemini popülist ve halkın ilgisini çekecek bir şekilde sürdürmektedir. Mesaj ve sloganları kısa ve basit bir dilde seçmen aktaran Mesud’un bu çalışma tarzı, etkisini göstermiştir. Mayıs aylarında yüzde 6 düzeyinde olan oy oranı Ağustos’ta yüzde 26’ya kadar yükselmiştir.[ix]

Seçim sürecinde Dr. Abdullah’ın çok etnikli geçmişi en büyük avantajları arasında gösterilirken, diğer bir tarafıyla bu onun en büyük dezavantajlarından birisini de teşkil etmektedir. Tacik-Peştun kökeni Abdullah açısından ilk bakışta her yandan özellikle de Başkan Karzai’nin dayandığı Peştun kitleden oy alabilme potansiyelini göstermektedir. Ancak seçim sürecinde Ahmed Şah Mesud imajının bu nokta da merkeze oturtulması ve nihayet Abdullah’ın Kuzey İttifakı geçmişi bunu bir handikapa çevirebilmektedir. Bu tehdidin farkında olan Dr Abdullah seçim kampanyası sürecinde bu hususa dikkat etmiş, popülist kampanyasının yanına bir de bölgelere göre değişen söylemini eklemiştir.
Taciklerin ağırlıklı olarak yaşadıkları Penşir vadisinde Kuzey İttifakına ve Mücahid kavramına vurgu yapan konuşmalar, Kandahar’da Peştun kökenine vurgu yapan bir konuşmaya dönüşmektedir.

Seçim kampanyası boyunca Karzai’ye yönelik söyleminde ise Dr. Abdullah tam bir karşıtlıktan ziyade bir alternatif olmayı seçmene sunmaya çalışmıştır. Kendini bu sorunları, adaletsizliği ve yolsuzluğu ortadan kaldıracak yeni güç olarak tanımlayan Dr Abdullah, aynı zamanda iktidara gelmesi halinde daha demokratik bir sistem vaat etmektedir. Bu bağlamda, başkanlık sisteminden parlamenter sisteme geçişi amaçladığı ifade eden Abdullah, aynı zamanda yerel yöneticilerin de atamayla değil seçimle iş başına gelmesini savunmaktadır.

Dış dünya ile ilişkileri, hem Taciklere hem de Peştunlara mensup oluşu seçimlerin ilk turunda netice alınamaması durumunda ikinci turda Karzai karşısında çok kuvvetli bir aday olarak göstermektedir. Bu ihtimal, seçimin ikinci tura sarkması mevcut göstergelere bakıldığında gayet kuvvetlidir.

Eşref Gani Ahmadzai:
Sitemize üye olmayanlar resimleri göremez.
Lütfen kayıt olun ya da giriş yapın

Peştun kökenli Eşref Ganiadaylar arasındaki en entelektüel portrelerden biridir. 1949 yılında ülkenin güneydoğusundaki Logar eyaletinde doğan Gani, bugün Afganistan Başkan adaylaru arasındaki en batılı ve en eğitimli adaydır. Üniversite eğitimine 1970’lerde başlayan Gani, önce Beyrut Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler eğitimi almış, daha sonra eğitimini ABD’de sürdürmüştür. ABD’de Columbia Üniversitesi’nde antropoloji doktorası alan Gani, daha sonra başta Johns Hopkins Üniversitesi olmak üzere çeşitli Batılı üniversiteler de dersler vermiştir.[xi] Akademik kişiliği doğal bir ürünü olarak yazarlığı da bulunan Gani, akademik kariyerinin yanına Dünya Bankası’na 1991 yılında girmesiyle yeni bir nitelik de kazandırmıştır.

Uzun yıllar boyunca Dünya Bankası’nda çalışan Gani, burada Güney Asya projelerinde görev almıştır. Gani uzunca bir süre ülkesinden ayrı yaşamış, Afganistan’a geri dönüşü ise ABD müdahalesinin sonrasında, ülkenin yeniden yapılandırılması süreciyle olmuştur. 2001’de BM Afganistan özel temsilcinin danışmanlığı görevini yürüten Gani, Bonn görüşmeleri öncesinde BM Genel Sekreteri’nin özel danışmanlığı görevine getirilmiştir. Geçiş hükümeti döneminde uluslararası platformda çok yakınan Gani geçiş hükümeti döneminde maliye bakanlığı görevine getirilmiş, görevinde 2004 yılındaki ilk kabine kurulana kadar sürdürmüştür. Bu dönemde Asya’daki en iyi finans bakanlarından birisi olarak da seçilen Gani, 2001 müdahalesi sonrasında Afganistan ekonomisinin yeniden toplanmasında büyük bir rol oynamıştır.

Gani’nin 2009 seçimleri esnasında kampanyası Afganistan’ın etnik problemleri ve Taliban sorununu merkez almadan, yolsuzluklar, insan hakları, millî bağımsızlık gibi meseleleri ve elbette ekonomiyi ele almaktadır.

Seçim söylemi ekonomik meselelere, kadınlara ve gençlere odaklayan Gani, özellikle yolsuzluğun önünü kesmeye amaçladığı belirtmektedir. Kamu istihdamının yüzde 50’sini beş yılda 30 yaş altındakilerle sağlayacağına dair söylemi[xii], yolsuzluğun ve kaynakların yanlış kullanılması iddiaları Gani tarafından dillendirilmektedir. Gani, kampanyasında Afganistan’daki insan hakları ihlallerine dikkat çekerken, NATO koalisyonunun Afganistan’ın egemenliğini zedeleyen üsleri konusunda da ilginç vaatlerde bulunmaktadır. Başta Bagram üssü olmak üzere ülkedeki tüm uluslararası hapishanelerin üç yıl gibi kısa bir süre de kapatılacağını söyleyen Gani, Batılı kimliğine tezat teşkil eden bir duruş sergilemektedir. [xiii]

Seçim kampanyası sırasında hem geleneksel aşiret ve din bağlantıları kullanan Gani, kitle iletişim araçlarına ve Amerikan tarzı seçim kampanyasına da önem vermektedir. Bu bakımdan seçim stratejisi danışmanı olarak, James Carville’ı seçmesi dikkat çekicidir. Batılılar nazarında Batı dünyası ve Batılı kurumlardaki arka planı ile büyük dikkatleri çeken Gani, toplumsal tabanda, 24 yıldır ülkesinden uzakta yaşamış birisi olarak Afgan halkından beklediği karşılığı bulabildiğini söylemek mümkün değildir. Elitist kökeni ve Afgan halkına yabancılığı bugün en büyük handikapıdır. Diğer taraftan başkan adayı olmasına karşın seçimler sonrasında da Afgan politik sisteminde yer alacağının işaretleri mevcuttur. Karzai’nin görev teklifini alenen yaptığı ve ABD yetkililerince bu teklifin değerlendirilmesi isteğini reddetse de[xiv] Gani’nin kabinede yüksek bir pozisyonda yer alacağı beklenmektedir.

Ramazan Başardost:
Sitemize üye olmayanlar resimleri göremez.
Lütfen kayıt olun ya da giriş yapın

48 yaşındaki Hazara kökenli aday Gazne eyaletinde dünyaya gelmiştir. Eğitimini Fransa’da tamamlayan Başardost, ülkede ilk hükümet yıllarında 2004-2005 arasında planlama bakanı olarak görev yapmış ama hükümet dışı kuruluşların yolsuzlukları sebebiyle istifa etmiştir.

Bugün Hazara kökenli olmasına karşın hiçbir siyasi grupla alakası olmayan Başardost, ülkedeki etnik gerilimleri ortadan kaldırmak ve Afgan milli çıkarlarını savunmak hususunda hareket ettiğini söylemektedir. 1978 yılında İran’a göç eden daha Pakistan’a geçen Başardost kampanyasını kısıtlı kaynaklarla yürütmesine karşın, 34 eyaletin tamamını gezmiştir. Halen Kabil vekili olan Başardost, Fransızca ve İngilizce bilmektedir.

Afganistan Bağımsız Seçim Komisyonu Resmi Aday Listesi, http://www.iec.org.af/assets/pdf/nomination/list/presidentialeng.pdf
[ii] USA Today, “Poll shows Karzai leading ahead of Afghan election”, 15 Ağustos 2009,
http://www.usatoday.com/news/world/2009-08-14-afghanistan-elections-poll_N.htm.
[iii] Aslında burada Taliban’ın 1992 sonrasında Mücahit hükümetlerinin yarattığı anarşi karşısında bir Peştun çözümü olarak görüldüğü söylemek gerekir.
[iv] The Guardian, “Who's who in Afghanistan”, 3 Aralık 2001, http://www.guardian.co.uk/world/2001/dec/03/afghanistan.terrorism.
[v] The New York Times “Karzai in His Labyrinth”, 9 Ağustos 2009,
http://www.nytimes.com/2009/08/09/magazine/09Karzai-t.html?fta=y&pagewanted=print.
[vi] Dr. Abdullah Abdullah’ın Kısa Özgeçmişi, Resmi Sitesi, http://www.drabdullah.af/index.php?page=en_Dr+Abdullah+Abdullah.
[vii]BBC, Profile: Abdullah Abdullah, http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1672882.stm.
[viii] BBC, a.g.k.
[ix] The Washington Times, “Poll shows Karzai ahead in Afghan race”, http://www.washingtontimes.com/news/2009/aug/15/poll-shows-karzai-ahead-in-campaign/.
Time, “Will the U.S. Stick By Karzai in Afghanistan?”, http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1874953,00.html.
[xi] Ghani’nin Resmi Seçim sitesi, “Who is Ashraf Ghani?”, http://ashrafghani.af/campaign/archives/5
[xii]The New York Times, “A Technocrat Shakes Up the Afghan Campaign” http://www.nytimes.com/2009/08/14/world/asia/14ghani.html?_r=1&scp=1&sq=A%20Technocrat%20Shakes%20Up%20the%20Afghan%20Campaign%20&st=cse
[xiii] Washington Post, Afghan Hopeful Has Penchant for Detail, 15 Ağustos 2009, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/08/14/AR2009081402842.html.
[xiv] USA Today, “Karzai offers jobs to his top two presidential rivals”, http://www.usatoday.com/news/world/2009-08-13-pakistan-taliban-thursday_N.htm

Ömer Kerman

(Aktif link: http://www.turksam.org/tr/a1757.html )

	Gönderen	Konu: Afganistan Seçimleri: Kazanma İhtimali Olan Adayların Profilleri (Okunma Sayısı 153 defa)
0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.